تبلیغات
پیرانشهر - پیرانشهر در نگاە جغرافیای تاریخی
پنجشنبه 27 اسفند 1388

پیرانشهر در نگاە جغرافیای تاریخی

   نوشته شده توسط: سیا شیر    

ایل ها

ایل مامش :
الف- سابقه ی تاریخی :
مردم ایل مامش در سرزمین کوهستانی و خوش آب و هوای میان مهاباد ، نقده و پیرانشهر زندگی می کنند . این ایل دارای سابقه ای قدیمی و از ایلهای قدرتمند منطقه محسوب شده است . این ایل در مناطق شمالی پیرانشهر و بیشتر در دشت لاجان سکنی دارند .
ایل مامش پس از شهریور ١٣٢٠ تخته قاپو و اسکان یافت. « ایل ها ، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران – ایرج افشار سیستانی » رئیس ایل مامش تا سال ١٣٤١ شمسی ، علی آقا امیر عشایری بود که در روستای بزرگ پسوه در بخش لاجان سکونت داشت . همچنان نیز اخلاف وی با کمرنگ شدن وجه ریاست ایل را بر عهده دارند . این ایل با ایل منگور و پیران در پیرانشهر و دهبکری در سردشت و مهاباد همسایه است .
شادروان دکتر مسعود کیهان ایل مامش را در سال ١٣١١ شمسی ١٥٠٠ خانوار تخمین زده است . کتاب ایرانشهر در سال ١٣٤٢ شمسی ٩٥٠ خانوار و مردوخ کردستانی در سال ١٣٥١ جمعیت آن را حدود ١٥٠٠ خانوار ذکر کرده اند . « ایرانشهر جلد اول ص١٢٢ – تاریخ مردوخ جلد اول ص ١١١» با اینکه ایل مامش سازمان نخستین آن تغییر یافته هنوز هم تا اندازه ای قدرت و نفوذ رئیس ایل پابرجاست برخی از اختلافات جزئی توسط رئیس ایل به صورت کدخدامنشی حل و فصل می شود ، ولی در مورد اختلافات بزرگ به دستگاههای دولتی و مراجع قانونی مراجعه می کنند . بسیاری از امور مربوط به ایل پلیش از اجرا باید از نظر رئیس ایل بگذرد و سپس به مرحله ی اجرا در آید . آداب و رسوم ایل مامش مانند سایر مردم منطقه و از لحاظ اقتصادی نیز بیشتر وابسته به کشاورزی و دامدار ی هستند .

ایل پیران :
این ایل که در حدود سال ١٢٨٠ ه . ش به منطقه پیرانشهر آمدند بیشتر در جنوب و غرب این شهر اقامت گزیدند و در مرز عراق سکونت دارند جمعیت این ایل بعد از ساکن شدن ٦٥٠ خانوار تخمین زده شده است . این ایل تخته قاپو شده ابتدا در کهنه لاجان سکنی گزیدند . این ایل با منگورها و مامش ها و دهبکری در ارتباط مستقیم هستند . در سال ١٣٤٩ به دلیل اهمیت این ایل نام قدیم شهر خانه به پیرانشهر تغییر یافت .
آنها بیشتر از راعت گندم ، جو ، چغندر و توتون و .. امرار معاش می کردند و در زمستان اغنام و احشام خود را به حدود کوه سران می بردند . صنایع دستی ایشان را شال بافی دانسته اند . مردم ایل پیران پیرو دین مبین اسلام و مذهب سنی شافعی هستند . آئین ها ، ویژگیهای قومی و سایر مراسم مردم این ایل همانند مراسم ایل مامش است .

ایل منگور :
این ایل که از با سابقه ترین ایلهای منطقه می باشد . آثار و اشیاء عتیقه کشف شده و شیوه ی زندگی در محدوده ی جنوبی شهر پیرانشهر و در روستاهای واقع بین دره و رودخانه ی بادیناوه و کوههای وزنه واقع شده اند . منگورها که در منطقه مهاباد نیز ساکن هستند شش طایفه ی عمده دارند که عبارتند از : امان ، شم ( شمع ) ، زرین ، خدر، مروت و زین . منگورها از لحاظ خصوصیات جسمانی چون رنگ مو و چشم تا حدودی با سایر کردها فرق می کنند .

جمعیت این ایل را در سال ١٢٧١ هجری ٥٠٠٠ خانوار و در سال ١٣٤٢ ه . ش ١٥٠٠ خانوار دانسته اند . « میر نیا ص ١٢٨ » طبق یادداشتهای دمورگان در ١٥ اکتبر ١٨٩٠ منگورها سالیانه ٥٠٠ تومام معادل ٣٥٠٠ فرانک مالیات به صندوق حاکم ساوجبلاغ پرداخت می کردند . جمع آوری و پرداخت مالیات توسط رئیس ایل صورت می گرفت . در آن زمان بعد از شورش حمزه آقا منگور و شیخ عبیدالله نهری و کشته شدن حمزه آقا و لغو حکم ریاست با پسر آقا پسر حمزه آقا ، کاک اولا آغا ( عبدالله آقا) به ریاست ایل منگور انتخاب شد .
اگر رئیس ایل مالیات را پرداخت نکند سربازان ایرانی به ایل هجوم می آوردند و کوچ نشین ها به کوههای مرزی فرار می کردند . به همین ترتیب بسیاری از ایلات به ترکیه رفته و هرگز باز نگشته اند . رئیس ایل منگور زمستانها در بادیناوه و بعد از بنا نهادن ده تیرکش در سال ١٨٨٨ در آنجا ساکن بود . در منابع تاریخی ییلاق آنها را گده ، لسیو و کاکن ذکر کرده اند .

امرار معاش ایشان از گله داری و کشت چغندر ، توتون ، گندم ، جو و سایر حبوبات است . « تحقیقات غرب ایران – ژاگ دمورگان » منگورها از لحاظ خصوصیات جسمانی بیشتر دارای چشمان آبی و موهای بور می باشند . آداب و رسوم ایشان نیز مانند سایر اکراد است . همچنین ایشان نیز اکثرا پیرو دین اسلام و مذهب سنی شافعی هستند .

جاذبه های گردشگری ، ابنیه ی تاریخی

طبیعت بکر و کوهستانی پیرانشهر فرصت مناسبی برای بازدید مناطق زیبای طبیعی این شهرستان را در اختیار مردم مناطق دیگر فراهم آورده است .
گردشگاه طبیعی پردانان واقع در جاده پیرانشهر ـ سردشت و سواحل رودخانه های زاب لاون و بادین آباد ، عرصه های جنگلی ، آبشارهای کوچک اما جذاب و زاد بوم های عشایری همچنین وجود کوههای قندیل و حاجی ابراهیم با ار تفاع بیش ار ٣٥٠٠ متر از جمله مهم ترین جاذبه های طبیعی پیرانشهر برای جذب مسافرین است . بازارچه های لوازم خانگی ، صوت و تصویری ، البسه های لوکس با قیمت های مناسب بعنوان مراکز تجاری هر روز شاهد خریدارانی است که به سطح شهر رونق بخشیده اند .

آثار باستانی شهرستان پیرانشهر عبارتند از : ـ قه لاتی شای : قه لات در کردی به معنی قلعه و شا همان شاه و ی نسبت است . تپه ای قدیمی متعلق به دوره ی ساسانیان در آبادی قدیمی پسوه در بخش لاجان و حدود 24 کیلومتری شرق پیرانشهر . ـ قه لات جلدیان : قلعه ای در روستای جلدیان بر سر راه جاده ی اشنویه .

ـ قه لات شین آباد :
تپه ای در روستای شین آباد در دو کیلومتری جنوب شهر واقع است. ـ تپه گرد آشوان : واقع در ر وستایی به همین نام در منطقه لاجان. ـ گورستان زرگتن :
در دامنه کوههای مشرف بر پیرانشهر و به نام روستای قدیم زرگتن که الان جزیی از شهر می باشد.

مکان های دیدنی و تاریخی و یا جاذبه های طبیعی دارای آثار باستانی و مکان های دیدنی بسیاری می باشند که متاسفانه مطالعات در خوری در این مورد نشده است زیرا آثار مکشوفه تاریخی بسیار در منطقه گواه مدعای قدیمی بودن آن است

وضعیت اقتصادی

١ ـ ١. بازارچه مرزی پیرانشهر با مسافت پنج کیلومتری از خاک عراق ، دارای بازارچه رسمی مرزی به نام حاج عمران می باشد. صادرات و واردات بازرگانی از طریق این بازارچه به عنوان یکی از بزرگترین منبع د رآمد استان و شهرستان می باشد.

٢ ـ ١ . صنایع و معادن پیرانشهر با توجه به موقعیت حغرافیایی و سیاسی تا بحال شاهد رشد چشمگیر تولیدات صنعتی نبوده است . این در حالیست که از لحاظ طبیعی دارای پتانسیل های بیشماری می باشد که با گسترش صنایع توان استفاده و شکوفایی دارند .
پیرانشهر دارای یک کارخانه ی قند می باشد که از طریق وزارت صنایع در ٥ کیلومتری پیرانشهر بر سر راه نقده و در روستای رزگاری ، در سال ١٣٤٧ ه توسط شرکتی بلژیکی احداث شد . این کارخانه طی جهار دهه فعالیت با استفاده از توانمندیهای موجود توسعه بخش های مختلف را شاهد بوده است .

کارخانه قند با دریافت چغندر قند از کشاورزان از آن موادی چون شکر سفید و الکل طبی و تفاله خشک تولید می نماید . کارخانه قند پیرانشهر در سال گذشته با جذب ٣٦٥ هزار تن چغندر قند ، مقام دوم بیشترین چغندر تحویلی را در کشور کسب کرده است .
این کارخانه در بهبود وضعیت معیشتی مردم از طریق بکارگیری تعدادی زیادی کارگر و کارمند در امور اداری و ... و کارگاههایی چون تولید ادوات کشاورزی ، صنایع چوبی و ... نیز در سطح پیرانشهر فعالیت می کنند که تولیدشان محدود است و در سالهای اخیر با توجه به گسترش طرح های صنعتی و حمایت دولت از صاحبان صنایع شهرک صنعتی پیرانشهر روندی رو به رشد را طی می کند . واگذاری ایجاد طرح های جدید تولیدی گامی موثر در جهت بهبود وضعیت اقتصادی مردم و کم رنگ شدن فضا و دید امنیتی حاکم بر مناطق مرزی خصوصا شهرهای محروم استان آ.غ است . بافت قالی ، جاجیم و شال از تولیدات و صنایع دینی عمدتا مردم روستا نشین است که روندی رو به فنا دارد .

٣ ـ ١ . معادن : با در نظر گرفتن طبیعت بکر و دست نخورده ی پیرانشهرو علم به کوهستانی بودن این منطقه و نقش کوهها در بروز معادن سنگ ، پیرانشهر دارای معادن غنی سنگ می باشد . بیش از ٨٠ درصد معادن سنگ های گرانیت آذربایجان غربی در این شهرستان واقع شده اند . این شهر با داشتن ٦٥ معدن گرانیت و تولید سالانه ٣٠٠ هزار تن سنگ گرانیت یکی از قطب های مهم کشور در تولید سنگ گرانیت به شمار می رود .
سنگ های تزئینی معادن پیرانشهر به طور عمده گرانیت رنگی با کیفیت بی نظیر در ایران ، یکی از بزرگترین اقلام صادرات استان را تشکیل می دهد . علاوه بر گرانیت معادن سنگ مرمر نیز به تعداد زیاد وجود دارند . متاسفانه بسیاری از این معادن بعلت هایی چون هزینه گزاف ، امنیت و مشکلات ثبتی بهره برداری نشده اند . معادن سنگ نیز در فراهم آوردن فرصت شغلی و درآمد مناسب سهمی بسزا برای مردم پیرانشهر داشته اند . علاوه بر معادن سنگ عرصه های جنگلی پیرانشهر مزینه ی مناسبی بر ای تولید چوب و الوار می باشند .

٤ ـ ١. کشاورزی : زمین های قابل کشت و دشت های وسیع ، آب نسبتا زیاد و بارور بودن زمین ها باعث شده است که بیشتر مردم شهرستان پیرانشهر در زمینه ی کشاورزی کسب روزی کنند . آب کشاورزی از چشمه ها ، رودخانه ها و چاه تامین می شود . محصولاتی چون گندم ، جو ، چغندر ، قند ، نخود ، آفتابگردان و محصولات باغی چون گردو ، سیب ، توت ، انگور و ... کشت غالب در منطقه می باشند . استفاده از ادوات و ماشین های کشاورزی در کشاورزی این منطقه معمول می باشد . درآمد نسبتا مناسب کشاورزی باعث شده که اغلب مردم آنرا بعنوان شغل اول یا دوم اختیار کنند .

٥ ـ ١ . دامداری : درروستاهای شهرستان دامداری در دو سطح خرد و کلان صورت می گیرد . بیشتر کشاورزان تعدادی دام را برای پرورش یا مصرف خانگی نگه داری می کنند و یا در جاهایی که موقعیت برای کشاورزی مناسب نیست دامداری در درجه اول کاری قرار می گیرد . دامداری دو نوع خانگی و صنعتی دارد . دامداران خانگی اگر صاحب احشام زیادی باشند ییلاق می کنند که اصطلاحا آنرا هه وار می گویند.

علل پیشرفت

پیرانشهر از جمله شهرهایی است که در مدت زمان کوتاهی شاهد پیشرفت چشم گیری بوده است . این پیشرفت در زمینه های گوناگون جمعیتی ، جغرافیایی و تا حدی رفاهی بوده است . علل پیشرفت این شهرستان عبارتند از :

١ - موقع نظامی : این شهر بعلت موقعیت جغرافیایی ، از ٢٨ شهریور ١٣٢٧ ه.ش در جریان هجوم ارتش شوروی به ایران واحدهایی از لشکر رضائیه ارومیه در شمال روستای زرگتن استقرار یافت . به دلیل موقعیت سوق الجیشی خاص منطقه و نزدیکی به مرز دو پادگان دیگر جلدیان و پسوه نیز در آن احداث شد . تقویت نظامی پیرانشهر آنرا در زمره ی قدرتمند ترین شهرهای مرزی کشور قرار داده است . بعد از انقلاب بهمن 1357 و نیز بعلت امنیتی بودن منطقه بعد نظامی این شهر باز هم تقویت شد . وجود سه پادگان عظیم نظامی و پاسگاههای متعدد باعث روی آوردن جمعیت زیاد نظامیان و به طبع آن تاثیرگذاری در وضعیت و بافت شهر شده است .

٢ - وضع ارتباطی : پیرانشهر از جانب غربی به کشور عراق محدود است پیرانشهر در وجود مبادلات تجاری عظیم با کشور عراق نقش تاثیر گذاری دارد . صادرات و واردات این شهرستان از راه بازارچه مرزی تمرچین صورت می گیرد .
البته برغم وجود این بازارچه ی رسمی از راههای غیر قانونی نیز تجارت حاصل می شود . وجود بازارچه های اقلام خارجی در داخل شهر باعث گسترش روند مسافرت به این شهر و بالا بودن داد و ستد و در نتیجه فراهم آمدم وضعیت مناسب شغلی و در آمد مناسب است . پیامد این موقعیت ارتباطی مسئولین را برای پیشرفت به چاره اندیشی واداشته است .

٣ - وضع اقتصادی : قرار گرفتن در سر حدات ایران با عراق و مهیا بودن محیط برای تجارت ، فراهم بودن فرصت بیشتر برای کارهای خدماتی و همچنین وجود معادن طبیعی و زمین های مناسب شود در توسعه فیزیکی و کیفی محیط شهرستان و به نسبت بهبود معیشتی مردم نقش انکار نشدنی دارند .


http://foregoingdrudge87.soup.io
شنبه 14 مرداد 1396 09:19 ب.ظ
You ought to take part in a contest for one of the
best blogs on the net. I am going to recommend this web site!
Foot Issues
شنبه 14 مرداد 1396 03:54 ب.ظ
Hello! I'm at work browsing your blog from my new apple iphone!
Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your
posts! Keep up the great work!
jaymelokhmator.wordpress.com
جمعه 13 مرداد 1396 10:28 ب.ظ
My brother recommended I would possibly like this web site.
He was totally right. This submit actually made my day.
You can not believe simply how a lot time I had spent for this info!
Thanks!
janettaholleran.hatenablog.com
شنبه 7 مرداد 1396 08:45 ب.ظ
fantastic issues altogether, you just won a new reader. What could you suggest in regards to your submit that you made some days ago?

Any certain?
امید باویر
جمعه 1 دی 1391 09:29 ب.ظ
در مورد ایل پیران باید این رو هم بگید که بخشی از این ایل کوچ کرده وبه نام طایفه پیرانی در استان ایلام درشهرهای آبدانان وزرین آباد زندگی میکنند ومتاسفانه خیلیها این موضوع را نمیدونن چون خیلی وقت پیش توسط خان منطقه طایفه پیرانی از اونجا رانده وتبعید میشن وچون تبعیدی بودن نه کسی جرات داشته بهشون سر بزنه نه هم اونا جرات داشتن برگردن وحالا که چند نسل فاصله افتاده فراموش شدن.
منگور
یکشنبه 2 مرداد 1390 10:01 ق.ظ
حتما شما از منگور های شهرکی هستید که میگویید منگورها اکثرا چشمانی ابی دارند
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر